علوم تربيتي - مديريت آموزشي

طرح درس روزانه

 طرح درس روزانه شامل پيش بيني و تنظيم مجموعه فعاليت هايي است که معلم از پيش براي رسيدن به يک يا چند هدف آموزشي ويژه در يک جلسه تدريس تدارک مي بيند . طرح درس روزانه موجب مي شود که معلم فعاليت هاي ضروري آموزشي را به ترتيب و يکي بعد از ديگريدر مراحل و زمان هاي مشخص و به شيوه اي منطقي پيش ببرد و نتايج حاصل از آن را براي تدريس در مراحل بعدي آموزش مورد استفاده قرار دهد . در واقع ، اين عمل سازماندهي و ارزيابي دايمي فعاليت هاي آموزشي به منظور بهبود کيفيت آموزشي است .

 1 - مشخصات طرح درس روزانه : مدیریت / اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه ....................                      نام مدرسه : .......................................................                      دوره تحصیلی : .........................................                          پایه تحصیلی : ...................    رشته تحصیلی : ............................................                                نام کلاس : ................................                                     تعداد دانش آموزان : .............. نفر                                                            نام معلم : ....................................................    نام درس : .............................................................                    موضوع درس : ................................................................................                       

شماره جلسه :....................                   تاریخ : ................................................                                 زمان و مدت جلسه : ...........................................                                 محل اجرا : ...................................................................

2 – هدف کلی : مشخص کردن هدف ویژه تدریس در یک جلسه یا هدف اجرایی نهایی یک جلسه فعالیت آموزشی .

3 – رئوس مطالب : تجزیه موضوع کلی درس به مطالب و مفاهیم جزیی تر ( تعیین رئوس مطالب ) ؛ این عمل برای تهیه هدف های جزیی و رفتاری تدریس لازم و ضروری است .

4 – هدف های جزیی : تهیه هدف های جزیی یا مرحله ای بر اساس رئوس مطالب تعیین شده .

5 – هدف های رفتاری : تهیه و تنظیم هدف های رفتاری یا اجرایی تدریس . هدف های رفتاری هر جلسه تدریس با توجه به شرایط و ضوابط و امکانات متناسب با سطوح مختلف حیطه های یادگیری ( شناختی ، عاطفی و روانی – حرکتی ) نوشته می شود و سپس برای رسیدن به هدف های جزیی و کلی از ساده به مشکل تنظیم می شود .

6 – پیش بینی رفتارهای ورودی : بررسی رفتارهای ورودی و دانسته های پیشین شاگردان .

7 – ارزشیابی تشخیصی : تهیه و تنظیم سوالات لازم برای اجرای ارزشیابی تشخیصی . به منظور تعیین توانایی های واقعی شاگردان برای ورود به فعالیت های جدید آموزشی ، پیش بینی ارزشیابی تشخیصی لازم و ضروری است . با ارزشیابی تشخیصی است که معلم می تواند نخستین گام آموزشی خود را در یک جلسه تدریس مشخص کند . سوالات ارزشیابی تشخیصی بهتر است بر اساس رفتار ورودی و هدف های درس جدید تنظیم شود .

8 – تعیین اولین گام آموزشی : تحلیل و پیش بینی نتایج ارزشیابی و تعیین اولین گام آموزشی ( نقطه شروع تدریس ) .

9 – تعیین روش تدریس : تعیین روش یا روش های مناسب برای ارایه محتوا در مراحل مختلف . معلم می تواند از یک روش یا روش های مختلف ( و همچنین فنون تدریس ) در یک جلسه تدریس استفاده کند .

10 – رسانه های آموزشی : انتخاب مواد و وسایل آموزشی متناسب با روش و محتوای برنامه تدریس .

11 – فعالیت های دانش آموزان : پیش بینی فعالیت ها و تجارب یادگیری مطلوب برای دانش آموزان تا به تناسب در مراحل تدریس معلم انجام دهند .  

12 – تعیین زمان فعالیت ها : تعیین زمان لازم برای اجرای هر یک از مراحل تدریس .

13 – پیش بینی نحوه ارزشیابی : پیش بینی نحوه ارزشیابی بعد از تدریس و طرح سوالات لازم .

14 – فعالیت معلم قبل از شروع تدریس : از قبیل ؛ سلام و احوالپرسی – حضور و غیاب – دقت در وضع جسمانی و روانی دانش آموزان –  بررسی تکالیف قبلی .

15 - تعیین و تنظیم مراحل ارایه محتوا : تعیین و تنظیم نحوه ارایه محتوا به ترتیب اهمیت به چند مرحله به شرح زیر تقسیم می شود :

الف –  مرحله آمادگی :

-         آمادگی معلم : بدیهی است برای انجام دادن هر کاری باید آمادگی داشت . امر تدریس نیز نمی تواند از این قانون مستثنی باشد . معلم مجبور است خود را برای تدریس آماده کند . او باید در نظر بگیرد که در کلاس چه می خواهد بگوید ، چگونه می خواهد کلاس را شروع کند ، چه هدف هایی را می خواهد تحقق بخشد ، چگونه می خواهد در کلاس ایجاد انگیزه کند و این انگیزه را تا پایان کلاس استمرار ببخشد و سرانجام ، درس را چگونه می خواهد به پایان برساند . به علاوه ، او باید در زمینه موضوع مورد تدریس مطالعه کافی داشته باشد و با وسایل آموزشی کار کند تا با تسلط کافی وارد کلاس شود .

-         آمادگی شاگرد : تا شاگرد به درس معلم توجه نکند و در اجرای فعالیت های آموزشی با معلم همکاری نکند ، تدریس به مفهوم واقعی و عملی آن صورت نخواهد گرفت . توجه شاگرد و همکاری او نیز مستلزم آماده شدن برای فعالیت است . تجربه نشان داده است که در آغاز ورود به کلاس ، اغلب شاگردان هنوز متوجه فعالیت هایی هستند که قبل از آمدن به کلاس افکار آن ها را به خود مشغول داشته است . در شروع کلاس معلم موظف است توجه و افکار شاگردان را به طور جدی متوجه کلاس و شروع درس کند . معلمان در این از روش های مختلفی استفاده می کنند . یک حضور و غیاب می کند ، دیگری به تخته سیاه        می کوبد ، سومی داستان و حدیثی را شروع می کند و سرانجام ممکن است با صدای رسا از شاگردان بخواهد به حرف هایش گوش دهند . 

-        آماده کردن وسایل و مواد آموزشی : معلم در فرآیند آموزش ، کم و بیش احتیاج به وسایل و مواد آموزشی دارد . بدون دسترسی به این وسایل ، تدریس موثر صورت نخواهد گرفت . وسایل ممکن است شامل گچ ، قلم ، کاغذ ، کتاب ، وسایل آزمایشگاهی و ابزارهای پیشرفته دیگر باشد . چنانچه معلم در کاربرد بعضی از وسایل مهارت چندانی نداشته باشد ، باید قبل از رفتن به کلاس و به کارگیری آن ها در حضور شاگردان ، تمرین لازم را انجام دهد تا مهارت لازم را کسب کند . معلم نه تنها باید وسایلی را که خود برای تدریس لازم دارد آماده کند ، بلکه باید وسایلی را که شاگردان برای کسب تجارب و انجام دادن تمرین بدان نیازمندند نیز تهیه کرده ، در اختیار آنان قرار دهد .  

ب – مرحله معرفی و بیان هدف های صریح آموزشی :

معلم پس از این که مطمئن شد شاگردان آمادگی لازم را برای شروع فعالیت های آموزشی دارند ، می تواند درس جدید را معرفی کند و انتظاراتی را که از آن درس دارد به طور صریح با شاگردان در میان بگذارد . معرفی درس باید به گونه ای صورت بگیرد که با ساخت شناختی شاگردان مرتبط باشد . معرفی درس و هدف های آن شاگردان را برای آشنایی با تجارب و سعی در دستیابی به آن ها آماده می سازد ، به این شرط که         هدف های آموزشی ، بسیار ساده ، روشن و مشخص برای آنان بیان شود . معلم باید نوع انتظاری که از شاگردان دارد و سطح انتظارش را برای همه کلاس و همچنین برای تک تک شاگردان معلوم سازد . زمان اختصاص داده شده برای این مرحله نباید بیش از 3 تا 5 دقیقه باشد .

ج – مرحله ارایه درس :

در این مرحله ، معلم باید نحوه ارایه محتوای سازماندهی شده را مشخص کند . او باید مشخص کند که می خواهد از کجا و چگونه شروع کند و به کجا ختم نماید . موضوع مهمی که معلمان در این مرحله باید در نظر داشته باشند این است که از زیاده گویی و پراکنده گویی اجتناب ورزند . آنان باید به شاگردان فرصت دهند تا خود به اکتشاف بپردازند و در فرآیند آموزش فعال باشند . اگر شاگردی در موقعیت های آموزشی فعال نباشد ، پس از مدتی کوتاه دچار حالتی می شود که به قول وایتهد پوسیدگی ذهنی را به دنبال خواهد داشت . معلم برای جلوگیری از این امر باید بر کلیه روش های تدریس تسلط داشته باشد تا بتواند در موقعیت های خاص ، بهترین آن ها را انتخاب کند .

د – مرحله خلاصه کردن و نتیجه گیری :

برای تثبیت مطالب ارایه شده در ذهن شاگردان ، لازم است درس ارایه شده به طور خلاصه جمع بندی و نتیجه گیری شود . تلخیص و جمع بندی ، مفاهیم از دست داده شده در طول کلاس را برای شاگرد روشن می کند . بهتر است تلخیص و نتیجه گیری توسط خود شاگردان انجام پذیرد و معلم اظهار نظر نهایی را ارایه کند .

هـ - مرحله ارزشیابی :

بعد از ارایه محتوا و جمع بندی و نتیجه گیری ، لازم است معلم بداند که شاگردانش تا چه حد به هدف های مورد نظر در آموزش رسیده اند . اگر چه ممکن است این عمل در طول زمان تدریس ، به طور ضمنی انجام گیرد ، ضرورت دارد معلم پس از پایان ارایه محتوا ، با مقایسه بین سطح مهارتی که انتظار دارد شاگرد به آن برسد و آنچه شاگرد عملا بدان رسیده است . میزان یادگیری شاگرد و موثر بودن روش تدریس خود را ارزشیابی کند . 

و – مرحله تعیین تکلیف و پایان دادن درس :

معلم می تواند برای تقویت مطالب آموخته شده و ارتباط دادن آن با زندگی واقعی شاگردان ، تکالیفی را برای تمرین در بیرون از مدرسه معین کند . البته تکالیف نباید به گونه ای باشد که وقت فراغت شاگردان را بیش از حد اشغال و آنان را خسته کند ؛ زیرا در این صورت اثر مطلوب خود را از دست خواهد داد . پس از ارایه تکالیف ، باید پایان کلاس اعلام شود ، اما پایان کلاس باید به گونه ای باشد که شاگردان با احساس رضایت از کلاس بیرون بروند ؛ زیرا این عمل اشتیاق آنان را برای حضور در جلسات آینده تقویت خواهد کرد .

  طرح درس روزانه

مدیریت / اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه ....................                      نام مدرسه : ........................................................                            دوره تحصیلی : .........................................                          پایه تحصیلی : ...................   

رشته تحصیلی : ............................................                                نام کلاس : ................................                                     تعداد دانش آموزان : .............. نفر                                                    نام معلم : ....................................................   

نام درس : .............................................................                    موضوع درس : ................................................................................                                

شماره جلسه :....................                                   تاریخ : ................................................                                 زمان و مدت جلسه : .......................................                     محل اجرا : ...................................................................

مراحل طرح درس سالانه

طرح درس سالانه يا طرح درس کلي عبارت از اين است که محتواي يک ماده درسي بر اساس هدف و براي يک سال آموزشي ، به مراحل و قدم هاي مناسب و مشخص تقسيم شود . براي تهيه چنين طرحي ، بايد در ابتداي هر سال تحصيلي بر اساس اصول معين ، بين هدف هاي آموزشي و برنامه هفتگي ترتيبي اتخاذ شود که مجموعه فعاليت هاي آموزشي به موقع و بدون وقفه در طول يک سال تحصيلي اجرا شود .

 گام نخست :

تهیه تقویم طرح – تقویم طرح را می توان برای یک سال تحصیلی یا دو دوره 5 / 4 ماهه ، با محاسبه تعداد هفته ها ، روزها و ساعت هایی که در طول سال تحصیلی برای تدریس درس مورد نظر پیش بینی شده است ، محاسبه و تنظیم کرد . محاسبه بر اساس تقویم سالانه انجام می گیرد ؛ مثلا اگر برای درس ریاضی کلاس چهارم ابتدایی هفته ای سه ساعت در سه جلسه منظور شده باشد ، مجموع جلسات در هر ماه 12 جلسه یا 12 ساعت و در طول 5/4 ماهه اول ، 54 جلسه بدون احتساب تعطیلات رسمی و ایام امتحان و غیره خواهد بود . اگر تعطیلات رسمی از روی تقویم سالانه استخراج و ایام امتحان و تعطیلات احتمالی نیز پیش بینی شود و از کل جلسات 5/4 ماهه حذف شود ، زمان تدریس خالص و مفید 5/4 ماهه باقی خواهد ماند .

گام دوم :

تقسيم محتواي درس يا هدف هاي آموزشي بر زمان خالص يا مفيد تدريس – ابتدا بهتر است محتواي درس يا هدف ها و ساير فعاليت هاي آموزشي با احتساب فرصت لازم براي تمرين و مرور درس به دوره 5/4 ماهه تقسيم شود ( تقسيم محتوا در قال دو نيم سال تحصيلي  بايستي با در نظر گرفتن تعطيلات به ويژه تعطيلات نوروزي ، شروع و پايان امتحانات و عوامل ديگر باشد ) . و سپس محتواي فصل ها و مباحث ، هدف ها و ساير فعاليت هاي در نظر گرفته شده در طول هر نيم سال ، به واحدهاي کوچک تر درسي با محتواي متناسب با تک تک جلسات آموزشي تقسيم شود .

گام سوم :   

تعيين هدف ويژه تدريس در هر جلسه –  در اين قسمت ، معلم بايد با توجه به مجموعه فعاليت هاي در نظر گرفته شده و محتواي درس ، هدف ويژه تدريس خود را در هر جلسه مشخص کند .

گام چهارم :

تعيين و پيش بيني فعاليت هاي ديگر آموزشي خارج از مدرسه که براي تقويت يادگيري شاگردان مي تواند موثر باشند .

 طرح درس سالانه