بازرسی                  Inspection

  معنی لغوی بازرسی

          در زبان فارسی برای معنی واژه بازرسی کلماتی چون؛ تفتیش، عمل بازرس، جسنجو در باره ی کسی یا چیزی، سرکشی، بررسی، رسیدگی، بازبینی، بازدید و وارسی به کار برده شده است و در زبان انگلیسی برای کلمه بازرسی علاوه بر inspection  از واژه های دیگری چون؛ audit * search *          examination * control * detection * examen * cross-examinationنیز استفاده شده است.

تعریف بازرسی

       برای بازرسی تعاریف مختلفی متناسب با زمینه کاربرد آن ذکر شده که به برخی از آنها اشاره می شود:

1 - در اصطلاح حقوق جزایی به اقداماتی گفته می شود که مامورین ذی صلاح حسب مجوز یا دستور مقام قضایی در جهت کشف آلات و ادوات و ادله جرم و نیز اموال حاصله از جرم با رعایت موازین شرعی و قانونی در منزل و مخفیگاه متهمین و مظنونین به ارتکاب جرم معمول می دارند. این اقدام، از مهمترین و حیاتی ترین اقدامات قضایی در کشف بزه و دلایل و آثار جرم است و تاخیر در اجرای آن لطمه بزرگی به روند تحقیقات وارد می آورد. بازرسی یا تفتیش یکی از اعمالی است که در فرآیند تعقیب جرم جای دارد. (37)
2 - بازرسی عملی است برای ارزیابی ، از جمله دیگران ، شغل ، اشیاء ، سیستم ها ، افراد و ساختمان ها تا ببیند آیا از دستورات ، استانداردهای کیفیت ، مقررات ، قوانین و قوانین پیروی می شود.(38)

3 – تعریف بازرسی در ISO/IEC 1700 ISIRI/: بررسی طراحی محصول، فرآیند، خدمت، یا تاسیسات یا طراحی آنها و تعیین انطباق آنها با الزامات مشخص شده یا الزامات عمومی بر مبنای قضاوت حرفه ای(اظهار نظر تخصصی) (39)

4 – بازرسی بررسی طراحی، محصول، خدمات، فرآیند و یا کارخانه و تعیین انطباق آنها با الزامات معین یا بر پایه اظهار نظر تخصصی با الزامات عمومی است. بازرسی فرآیندها شامل کارکنان، تسهیلات، فناوری و روش شناسی(متدلوژی) می باشد. (40)

5 - کیلفورد ماتیوس : بازرسی کردن یعنی بررسی سلامت و ارزیابی تجهیزات از نظر سازگاری و تناسب آنها با اهداف از پیش تعیین شده.(41)

 

6 - ویلیام وینچل : در فرآیندهای تولید بازرسی به معنای کسب یک سری اطلاعات از خروجی فرآیند است. به تعبیر دیگر طی عملیات بازرسی، آنچه تولید شده است با آنچه که باید تولید شود، مقایسه می گردد.(41)

 

7 - بازرسی(  ISO8402) فعالیت هایی شامل اندازه گیری، آزمایش، آزمون یا سنجش ویژگی های یک موجودیت (شامل محصول، سازمان، خدمت یا شخص) و مقایسه نتایج با الزامات مشخص شده برای  تصدیق نمودن اینکه انطباق برای هر یک از ویژگی ها برقرار شده است یا نه.(41 )

 

8 - بازرسی( ISIRI/ISOO9000 ) ارزیابی انطباق از طریق مشاهده و قضاوت همراه با اندازه گیری، آزمایش یا مقایسه با شاخص، هر کدام که مقتضی باشد.(41 )

 

9 - بازرسی( IFIA) فرآیندی است که در آن یک سازمان عضو فدراسیون با استفاده از دانش و نظرات  تخصصی خود نسبت به آزمایش یا نظارت بر شرایط، محصولات، خدمات، روش های اجرایی یا عملکردها با هدف جمع آوری اطلاعات برای شرکت اصلی و یا نمایندگان او اقدام می کند.(41)

مقايسه و نتيجه گيري

     دکتر سيد محمد مير کمالي در مقايسه ي نظارت و کنترل چنين مي نويسد : " معمولاً اصطلاحات نظارت و کنترل بر امور با هم مورد استفاده قرار مي گيرند . عده اي از صاحب نظران نيز معتقد به جدايي مفهوم آن هستند . گاهي اوقات از کلمه نظارت معني نظارت و کنترل و از مفهوم کنترل معني نظارت و کنترل ادراک مي شود . به هر حال ، اگر چه هر يک از اصطلاحات نظارت و کنترل داراي معاني متفاوتي هستند ، اما در عين حال کاملاً بهم مربوط و وابسته هستند . اما از نظر ما،نظارت و کنترل يعني ، بازديد و مراقبت از طرز پيشرفت اجراي عمليات با مقايسه با وضع مطلوب و تغيير و تصحيح عمليات به منظور جلوگيري از انحرافات از تحقق اهداف سازمان آموزشي است . 

           تعريف فوق ، از دو قسمت تشکيل شده است ، قسمت اول آن مربوط به کسب اطلاعات از طريق مشاهده و بررسي وضع موجود و تعيين پيشرفت کارها با مقايسه با وضع مطلوب است که نظارت ناميده مي شود . قسمت دوم تعريف به معني بازگردانيدن سيستم آموزشي به شکل درست و مطلوب آن از طريق کارهاي تصحيح کننده است که يک جريان عملياتي و اجرايي مي باشد . پس به طور کلي ، نظارت يک امر مشاهده اي و پژوهشي است که در نهايت به کسب اطلاعات از وضع موجود و مقايسه آن ها با شکل مطلوب منجر مي شود . چنان چه در مقايسه با وضع مطلوب ، انحراف يا مشکلي مشاهده شود ، با اعمال کنترل ، مدرسه به وضع درست و مورد نظر بر مي گردد . چه بسا به علت عدم مشاهده انحراف ، نياز به کنترل و تصحيح عمليات نباشد . بنابراين ، نظارت مقدم بر کنترل و به عبارتي مهم تر از آن مي باشد ، به همين دليل با نظارت هاي درست و مستمر ، شايد به اعمال کنترل نيازمند نباشيم . " ( 35 )

      اما ارزیابی بر خلاف نظارت و کنترل که در آغاز و در جریان کار انجام می شوند، در پایان کار تحقق می یابد و نتایج حاصل از آن نه تنها در تشویق و تنبیه مورد استفاده قرار می گیرد بلکه ممکن است موجب تغییراتی در برنامه کار گردد. ولی بازرسی در سازمانها معمولا پس از آغاز کار(برخلاف نظارت که ممکن است حتی در مراحل تصمیم گیری و تهیه برنامه کار هم اعمال می شود و به طور مستمر) و در جریان آن نه به طور مستمر بلکه در قالب یک برنامه زمانی یا به صورت مخفی و اغلام نشده انجام می شود و گرچه مانند نظارت، کنترل و ارزیابی نتایج حاصل از بررسی خود را با معیارهای از پیش تعیین شده مفایسه می کند؛ اما معمولا ییشر به دنبال یافتن عیوب و نواقص کار و گزارش آنهاست تا ارایه راه حل برای اصلاح امور و شاید به همین دلیل باشد که در بین برخی از کارنان از آن مچ گیری برداشت و نسبت به بازرسان بدبین و شاید آنها را مغرض تلقی کنند.

   لذا در پایان در قالب جدول زیر به صورت مختصر به مقايسه چهار مفهوم نظارت ، كنترل، ارزيابي و بازرسی مي پردازيم :